logo

فروش ویژه کمپبل و سولومون
پیام مصطفی پویان مدیر خانه زیست شناسی
پیش فروش دوره 5 جلدی LIFE 2017
مهرتان مبارک
بانک آزمونهای ارشد از سال 75 تا 96
فروش ویژه جانورشناسی هیکمن جلد 1 و 2
بن تخفیف ویژه خرید کتاب از اف بوک
اف بوک حامی محیط زیست

علم جدید حیات
 
نويسنده: راپرت شلدريك
مترجم: دكتر فريد سمسارها
ناشر: خانه زيست شناسي
قطع: وزيري/304 صفحه
 
 

کوتاه اما ضروري: فصلي از مترجم

!

به‌ جاي مقدمه، بهتر ديدم فصلي را با اين عنوان جايگزين کنم؛ اگر تا انتها و قبل از خواندن کتاب آن ‌را بخوانيد، به گمانم خيلي از مسائل برايتان روشن مي­شود!

*****

بعضي کتاب­ها براي آنست که آدم وقتي مي­خواند بگويد: "همين است!" به اين معني، که خيلي وقت بود دنبال چنين چيزي مي­گشتم و به‌ نوعي حلقة گمشده تفکرات من است. کتاب‌هاي شلدريک براي من، چنين جايگاهي دارند. بعد از سال‌ها تحصيل در زمينة زيست­ شناسي و مطالعه و آموزش آن و مباحث مربوط به حيات و چيستي آن، وقتي اين کتاب را مي­خواندم، ناچار شدم مدتي توقف کنم ... بايستم و به دانسته ­هاي کمترينم بنگرم و دريابم که، يک خانه تکاني حسابي نياز دارم در باورهاي علمي دست و پا شکسته­ ام!

*****

سال اول دورة ليسانس در دانشگاه تهران، استادي داشتيم که حدوداً سه جلسه مباحثه، در رابطه با اينکه "حيات چيست؟!» گذاشتند. بچه‌هايي از رشته­ هاي مختلف علوم (نه لزوماً زيست­ شناسي) هم در اين جلسات شرکت داشتند و مباحثه‌اي مفيد بود از هر حيث. اما بزرگترين ارمغاني که آن جلسات براي من، به‌عنوان يک دانشجوي زيست­ شناسي سال اول ليسانس داشت اين بود که دانستم براي درک زيست ­شناسي، صرفاٌ يک زيست­ شناس بودن کافي نيست! آن موقع بود که فهميدم بسياري از مباحث علمي مرتبط با حيات و اساساً علم از هر بابي که باشد، از سويي به‌شدت آميخته با فلسفه و علم ذهن است و از سويي ديگر، مرتبط با نقاط اشتراک علوم مختلف با هم. آن موقع بود که ياد گرفتم براي فهميدن، نبايد خودم را محدود به نام رشته­ ام و قيد و بندهاي متعارف دنياي علوم پايه، که به غلط به خوردمان داده­اند که مثلاً فقط بايد در آزمايشگاه چيزي فهميد و يا اين موضوع، علم است و فلان موضوع، فلسفه و نبايد با هم آميخته شود و ... بنمايم. ازين‌رو، از همان زمان به مطالعه در مورد فلسفه علم، باورهاي متفاوت علمي و منطق اکتشاف علمي و موضوعات مرتبطي از اين باب کردم. کتاب‌هاي پوپر ( فيلسوف معاصر و تئورسين معروف در فلسفه علم) و کتاب­هاي زيست­ شناسي موضوعي و متنوع در مورد حيات و منشاء آن، کتاب­هاي مرتبط با علم و چيستي آن، چگونگي اکتشاف، جايگاه مدل­ هاي برگرفته از حيات در علم و صنعت و خلاصه بي‌شمار موضوع و دانسته ديگر، که ناگزير از خواندن و فهميدن آن بودم، همه و همه در سرفصل کاري دوران تحصيلم جاي گرفتند... .لابد مي­پرسيد اين حرف­ها چه ربطي دارد به اين کتاب و ترجمة آن؟!... عرض مي­کنم خدمت­تان...

*****

شايد ايميل مربوط به "صد ميمون" رو هر کدام از شما دريافت کرده باشيد. اولين آشنايي من با شلدريک برمي­گردد به چنين ايميلي که بعد از آن، با عضويت در سايت شخصي وي و مطالعه مقالات و آراي منحصر بفردش، کم­کم رنگ نگاه او را شناختم. به‌شدت به وجد آمده بودم که حرف­هايي که در خلوت علمي خودم با خودم مي‌زدم، توسط شخصي متفاوت و به‌صورت موجه و علمي در حال مطالعه و گسترش است. سر از پا نمي­شناختم و به سرعت ليستي کامل از کتاب­هاي وي تهيه کردم و در صدد تهيه آن بر آمدم.

مهم­ترين قسمت ديدگاه ­هاي شلدريک به گفته خودش و تمام منتقدين در کتاب علم جديد حيات
(The new science of life) بود که اول بار، در سال 1981 چاپ شده و بعد از آن در سال هاي 1987 و 1995 تجديد چاپ گرديده است. به کمک دوست خوب و همکلاسي سابقم در دانشگاه يوتا آمريکا، جناب آقاي دکتر حامد سادات حياتشاهي، اين کتاب را تهيه و شروع به ترجمه آن کردم؛ همزمان با آن نسخة الکترونيکي نسخة 2009 همين کتاب با عنوان رزونانس شکلي را هم تهيه کرده و ضمن مطابقت با نسخة قبل، به تکميل و تجميع اين دو کتاب در يک مجموعه کردم؛ نياز بود که اين کار انجام شود؛ در نسخة 2009 اين کتاب بسياري از اصول موضوعة فرضية شلدريک بيان نشده و به نسخة قبل ارجاع داده شده بود؛ از آنجاکه خواننده احتمالاً از حال و هواي موضوع، دور است بهتر ديدم که تغييرات جديد را در کنار ساختمان محکم قديمي نسخة قبل بخواند و بداند. ازينرو کتابي که پيش روي شماست ترجمة دو اثر همراه هم است؛ هر چند که در نسخة جديد، تغييرات در حد برخي بخش­ها، عناوين برخي قسمت­ها و ضمائمي است که در کتاب، همة آنها به وضوح مشخص شده است.

*****

اين کتاب و مباحث مطرح شده در آن بنوعي جمع­ بندي موضوعات و مباحثي بود که در اين ايام کوتاه مطالعات شناختي­ ام، به آن برمي­خوردم. خلاصه­ اي از موضوعات مختلف، مکاتب علمي مختلف و رويکرد شناختي آنها، مزيت­ها و کاستي­ هاي آنها؛ مهم‌تر از همه، محوريت اصلي موضوع بحث بود که چيزي نبود جز، حيات، تفاوت­ ها و شباهت­ه ايش با ساير مقوله­ ها؛ مفاهيم اصلي و کليدي زيست­ شناسي مثل تکامل، تکوين و وراثت و رويکردي متفاوت در درک آنها.

چيزي که بيشتر از هر چيز مرا مجذوب خود مي­کرد ديدگاه غالب و اصلي اين کتاب بود که اگر اغراق نباشد باور چندين ساله خود من هم بود : " زيست­ شناسي علمي­ست قانونمند که قوانينش ويژة خودش است و لزوماً، وامدار ساير علوم پايه و خصوصاً فيزيک نيست."

شايد بيش از هر چيز، حرفي که اين کتاب دارد آنست که زيست­ شناسي، علم قانونمند مستقل از ساير علوم با قوانين و اصولي ويژه، متفاوت و گاهاً حتي مسلط به قوانين فيزيکي است؛ چيزي که علم نوين مکانيستي کمتر آن را مي­پذيرد و برايش دشوار است که بپذيرد علمي وجود دارد که لزوماً قوانين فيزيک براي توصيفش ناکافي و در برخي موارد ناکارآمد است.

رشتة تحصيلي من بيوفيزيک بود؛ يعني هست(؟!)، فيزيک زيستي؛ با همه کارآمدي­هاي فيزيک و قوانين اساسي و جهان‌شمول بي‌شمارش، شايد بنوعي نقض غرض باشد اين باور: اينکه فيزيک براي توصيف حيات کافي نيست... شايد به نحوي باوري در جهت نقضِ اگر بشود گفت، تخصص خودم است... اما در همين کتاب ياد گرفتم که آري، شايد؛ شايد همين‌طور باشد؛ اما مگر ما مديون باورهايمان هستيم... مگر ما به خاطر آن چيزهايي که مي‌دانستيم، مي­بايد تا پايان عمر به پايشان بسوزيم و بسازيم!؟ زماني مي­پنداشتم که فيزيک براي درک هر چيزي از مقولة شناخت علمي در دنيا برايم کافي­ست از جمله حيات؛ اما حال نه! به گمانم اين‌طور نيست؛ حال بايد چه کنم!؟ زماني که مي­فهميم باوري در ما نياز به تغيير دارد مي‌بايد، با موج تغيير آن، که از وراي زمان و مکان در تسري­ست، هم­فاز شده و بقولي "رزونانس" پيدا مي­کنيم؛ البته اگر بخواهيم و بپذيريم كه بقول پوپر، ذات علم، تغيير و قابليت رد شدن آنست و اگر چنين نباشد آن مقوله علم نيست.

 *****

در حين ترجمة اين کتاب و در جستجوهايم، به ترجمة کتاب نسخة 1995 اين کتاب توسط آقاي مجيد آصفي برخوردم که برايم کاملاً عجيب و در عين حال جالب بود؛ ايشان مترجم کتب فلسفي، روانشناسي و خودشناسي متعددي بودند و برايم جالب بود که چطور يک کتاب با محوريت تام زيست ­شناسي را ترجمه کرده­ اند!؟... اخلاقاً هم لازم بود از ايشان و ناشرشان براي ترجمة مجدد اين کتاب هر چند هم که ترکيبي و همراه بود با ترجمه­اي از کتاب "رزونانس شکلي" اجازه مي­گرفتم؛ بعد از تماس با ناشر، متوجه شدم که ايشان سال پيش در گذشته­ اند و ناشر هيچ تمايلي به نشر مجدد کار و يا حتي ارتقاي ويرايش آن توسط يک زيست­شناس ندارد و از چاپ قبل به هر دليلي، اصلاً راضي به نظر نمي­رسيد. ترجمة مرحوم آصفي ـ که کماکان هم در بازار يافت مي­شود ـ در عين قوت بخش­هاي فلسفي کار ـ که بنده هم در اين ترجمه بهرة فراوان از آن برده­ام ـ اما متاسفانه، به دليل عدم تسلط ايشان به زيست­ شناسي، از اين بُعد که محور اصلي کتاب است، بسيار ضعيف مي‌نمايد؛ استفاده نادرست از معادل­ هاي فارسي و عموماً بيان عبارات و مفاهيمي مغلق و دور از افق­هاي زيست­ شناسي و گاهاً حتي نادرست، باعث شد که بيش از پيش، به ترجمة اين اثر مبادرت ورزم؛ اما به حق بايد به روح مرحوم آصفي درود و تحيت فراوان فرستاد که به سراغ ترجمة اين اثر رفتند؛ خدايشان بيامرزاد و در بهترين جايگاه­ هاي معنوي جاي داشته باشند.

*****

اين کتاب، در عين قوت در تفسير و توضيح دقيق بيشتر نيازمندي­ ها پايه­ اي لازم براي درک فرضية مطرح شده، اما به خاطر دوري برخي از مفاهيم از دايرة معلومات خوانندة فارسي زبان و به احتمال قوي زيست­ شناس آن، لازم ديدم در برخي از پاراگراف­ها، کادرهاي توصيفي که بيانگر محتواي آن و جريان کلي پيشرفت فصل است، اضافه شود؛ به‌علاوه در قسمت‌هايي از متن در براي گوياتر شدن عبارات، کلماتي را در کروشه اضافه کرده­ام و در زيرنويس برخي صفحات، توضيحي مکمل مورد نياز را افزوده­ام که با کلمة مترجم در انتهاي آنها مشخص شده­اند.

*****

ترجمة اين کتاب همزمان بود با دوران جنيني دختر هم­اکنون دوماهه­ام، يسنا؛ تکوين و تولد او در اين بين، بيش از هر چيز در درک و باور من از اين کتاب، مؤثر بود. بخشي از کتاب نبود که بتوانم بدون فکر کردن به او و رزونانس­اش با ميدان­هاي عامل شکل­زايي محيطي­اش، به پايان برسانم!

*****

در حين مطالعة کتاب، شايد برخي از پاراگراف­ها، مباحث يا موضوعات برايتان عجيب و يا گاه، سنگين باشد؛ گاه ممکن است فکر کنيد که چه ربطي دارد به زيست­ شناسي اين حرف­ها... اما لطفاً، حتماً، صبورانه ادامه بدهيد... يادتان باشد يک زيست ­شناس خوب، بايد از خيلي چيزها، سر در بياورد... به شما قول مي­دهم در صورت همراهي با اين کتاب تا انتها، به باورهاي بزرگي دست خواهيد يافت!

تمامي كالاها و خدمات اين فروشگاه، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است!

دفتر مرکزی: تهران، خیابان لبافی نژاد- بین فلسطین و ابوریحان- کوچه باقری پارسا- بن بست اول- پلاک4تلفن: 66477684ارتباط ویژه از طریق تلگرام: 09374098350